,,Alles moest simpeler''

Historicus Tom Verschaffel over het ontstaan van iconen

,,Het idee om de geschiedenis te herleiden tot iconen en symbolen is pas ontstaan in de negentiende eeuw'', zegt historicus Tom Verschaffel, professor aan de KU Leuven. Voordien had niemand de neiging om bepaalde gebeurtenissen of mensen als voorbeeld te stellen. Twee eeuwen later spiegelen we ons nog steeds aan helden uit het verleden en aan de typische kenmerken eigen aan ons volk.

Een kopje thee, Alice in Wonderland en Stonehenge: Britser kunnen deze iconen niet zijn. Dat vinden de Britten tenminste zelf. De Britse minister van Cultuur David Lammy had de bevolking met het Icons Online Project opgeroepen om hun favoriete icoon te kiezen. De toptien wordt om de drie maanden aangepast.

Vanwaar toch die neiging om op zoek te gaan naar iconen? Historicus Tom Verschaffel (KUL) heeft daar wel een antwoord op: ,,Vanaf het moment dat men de geschiedenis begon te populariseren, is men ze onvermijdelijk gaan herleiden tot belangrijke gegevens, momenten en figuren. In de negentiende eeuw werd de wereld plots opgedeeld in naties. Dus moest ook de hele geschiedenis genationaliseerd worden. Begrippen als vaderlandsliefde en eigenheid speelden plots een belangrijke rol. Er werden historische stoeten georganiseerd, enorme historische schilderijen gemaakt en dramatische toneelstukken gespeeld. Het volk moest zijn geschiedenis kennen. Omdat het grootste deel ongeletterd was, is men de geschiedenis gaan herschrijven op een eenvoudiger manier.''

Belfort en begijnhof

,,In de negentiende eeuw werden de belforten, de begijnhoven en de beiaarden als echte iconen beschouwd'', zegt Verschaffel. ,,Die deden de mensen denken aan de middeleeuwen en aan de strijd om onafhankelijkheid. Men zag de middeleeuwen toen als het hoogtepunt uit de geschiedenis. Verder stonden de Belgen natuurlijk bekend als een volk van schilders. Zo is het Lam Gods volgens mij een onvervalst Belgisch icoon.''

,,Voor de eerste keer in de geschiedenis werd bekendheid bij het grote publiek gezien als een waarde. Het is ook rond deze periode dat de clichés ontstonden. Het ene volk is zus, het andere zo. Meestal met een grond van waarheid, maar weinig subtiel, natuurlijk. Die manier van denken hebben we nog steeds.''

,,Je moet wel een onderscheid maken tussen een icoon dat werd ontwikkeld met de bedoeling om iets van het land te verheerlijken, en een monument dat met andere bedoeling ontstond, maar uiteindelijk tot een icoon is uitgegroeid. De Congreszuil die werd opgericht ter ere van het Nationaal Congres van 1831, dat de Belgische grondwet uitvaardigde, illustreert de eerste categorie. Het Atomium, dat voor Expo '58 werd gebouwd, de tweede.''

,,Voor mij blijven de Vlaamse primitieven of schilders als Rubens en Van Dijck belangrijke Belgische iconen. of meer hedendaags: het wielrennen. En de frieten natuurlijk. We zijn echte bourgondiërs. Het is een cliché, maar o zo waar.''

Corrigeer

IN HET NIEUWS

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees