Computer slaat kunstkenners K.O.

Computer slaat  kunstkenners K.O.

Welke zonnebloemen zijn van Van Gogh, en welke zijn een vervalsing? De computer zal het zeggen. Foto: © REUTERS

Computers kunnen niet alleen een echt Van Gogh-schilderij onderscheiden van een vervalsing, ze kunnen het ook beter dan menselijke kunstcritici. Dat is de heilige overtuiging van de twee Nederlandse hoogleraars Jaap van den Herik en Eric Postma, en het mag duidelijk zijn dat ze daarmee de halve kunstwereld tegen zich in het harnas hebben gejaagd.

Professor Jaap van den Herik van de Universiteit Maastricht is niet bang om tegen heilige huisjes te trappen, én hij is gefascineerd door computers. Tel die twee bij elkaar op en je krijgt een explosieve cocktail. ,,Al eind jaren '70 werkte ik mee aan programma's om computers te laten schaken. Iedereen verklaarde ons voor gek, want het was onzin dat computers zouden kunnen schaken'', zegt van den Herik. In mei 1997 kreeg hij het gelijk aan zijn kant. Toen versloeg Deep Blue de toenmalige wereldkampioen schaken, Garry Kasparov.

Nu heeft van den Herik een nieuwe passie: samen met zijn collega Eric Postma ontwikkelt hij een computer die échte kunstwerken kan onderscheiden van valse. ,,Het principe is simpel. Elke kunstenaar heeft een eigen penseelstreek, kleurgebruik en compositie. Die drie eigenschappen vormen een soort persoonlijke 'vingerafdruk'. Als de computer eenmaal weet wat de 'vingerafdruk' van een bepaalde schilder is, kan hij zijn schilderijen herkennen.''

Koppig duo

,,Eerst wilden Eric en ik dat de computer het verschil zou zien tussen twee doeken van verschillende kunstenaars'', zegt van den Herik. ,,Maar toen bedachten we een veel interessantere toepassing: wat als de computer ook kon vertellen of het om een échte Van Gogh ging, of om een vervalsing?''

Net zoals 25 jaar geleden met de ,,idiote schaakcomputer'', was ook nu de kritiek niet van de lucht. De artistieke wereld steigerde. ,,Kunstcritici wilden niet meewerken en musea lieten ons niet in de buurt komen van hun schilderijen'', zegt van den Herik. Zelfs zijn eigen baas geloofde niet in het project. ,,De decaan van de faculteit zei: leuk idee, Jaap, maar dat kan natuurlijk niet.''

Ondanks die tegenkantingen zette het koppige duo zich aan het werk. ,,Samen met studenten van de faculteit Kennistechnologie kwamen we tot steeds betere resultaten. Het uiteindelijke doel is om feilloos te kunnen zeggen van wie een schilderij is, en zelfs in welke periode de kunstenaar dat doek geschilderd heeft.''

De vuurproef

De vuurproef kwam er in de Nederlandse versie van het tv-programma Hoe?Zo!. Terwijl de camera's draaiden, moest de computer uit een reeks schilderijen van rocker-kunstenaar Herman Brood de vervalsingen weten te halen. ,,Het probleem met Herman Brood is dat hij niet met penselen werkte, maar met spuitbussen. De penseelstreek, een van de drie karakteristieken die de 'vingerafdruk' bepalen, viel daarmee weg.'' Van den Herik overlegde met zijn team of ze de computer op die manier wel konden laten testen. ,,De computer was niet getraind op spuitbussen, dus voor hetzelfde geld ging hij voor de camera's compleet de mist in.''

Uiteindelijk besloot het team toch door te gaan met de proef. ,,In de studio ging alles vlot. Op de 30 schilderijen had hij de computer er 28 juist, een heel mooi resultaat.'' Er kwam nog een staartje aan het avontuur: ,,Als musea nu moeten bepalen of een schilderij echt is, roepen ze er vaak ook onze computer bij'', zegt van den Herik.

Geen slecht resultaat voor een ,,waanzinnig'' onderzoek waar niemand een paar jaar geleden een cent voor wilde geven.

Corrigeer

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees