Straffe Madammen Annelies Verbeke en Margot Vanderstraeten over schrijfster zijn

Straffe Madammen Annelies Verbeke en Margot Vanderstraeten over schrijfster zijn

Foto: © fotomix verkouille 092382238

,,Sterke vrouw'' is een pleonasme. Een statement om te onthouden, uit de mond van schrijfster Margot Vanderstraeten. We brachten de winnares van de Debuutprijs 2003 in gesprek met Annelies Verbeke, die de Debuutprijs 2004 won met Slaap!, de volgende roman in onze serie Straffe Madammen.

Voor Annelies Verbeke (°1976) betekende de Debuutprijs het logische kroontje op het werk, want Slaap! was al een groot succes. Vooral in Nederland, al begrijpt niemand waarom. Vandaag is de roman over de slapeloze Maya toe aan de 13de druk of 43.000 verkochte exemplaren. Het einde is niet in zicht, want nu is er de goedkopere pocketeditie.

Het leven van Annelies is grondig veranderd. Door de opdrachten allerhande heeft ze het zelfs lastig om te werken aan haar nieuwe boek, dat in het najaar uitkomt. Slaap! maakte Annelies gelukkig, schreef ik ooit. Ja hoor.

Freelance-journaliste Margot Vanderstraeten (°1967) kreeg de Debuutprijs voor haar roman Alle mensen bijten . Vorig jaar verscheen De vertraging. Geheel terzijde: de dames geven uit in Nederland, waar anders? Ze schrijven nu eenmaal literatuur.

Hoe maken jullie het? Annelies Verbeke: ,,Goed! M'n roman schiet op. Ik heb al negentig A4-pagina's.''

Margot Vanderstraeten: ,,Ook goed! Ik heb vandaag fijn geschreven aan mijn nieuwe roman.

Al heb ik een pak tekst verloren door een foute bewerking met de computer. Mijn partner zei me dat ik overal moest afblijven en is de tekst nu aan het zoeken. Daar zijn mannen goed voor.'' (brede glimlach)

Van twee geslachten

In hoeverre bepaalt het vrouw-zijn jullie schrijven? Margot: ,,Minder dan dat je karakter je schrijven bepaalt. Dat ik een vrouw ben, is maar een facet van wie ik ben.''

Annelies: ,,Daar ben ik het mee eens. Ik ben trouwens als schrijfster niet echt bezig met mijn vrouw-zijn.''

Margot: ,,Mannen en vrouwen kijken wel anders naar de wereld...''

Annelies: ,,...en dat speelt mee in de hele identiteit. Maar ik kan me moeilijk inbeelden dat ik als man anders zou schrijven.''

Margot: ,,Vrouw zijn is niet iets algemeens. Elke vrouw is een andere vrouw. Je kan vrouw-zijn niet meten. In de eerste kandidatuur vroeg de docent sociologie, voor hoeveel procent vrouw ik was. Ik heb geantwoord: vijftig procent vrouw, vijftig procent man. Dat meen ik nog altijd. Ik voel me tweeslachtig. In Alle mensen bijten is een vrouw de hoofdpersoon en in De vertraging een man, die ik naar verluidt geloofwaardig heb neergezet. Het bewijs dat ik 'van twee geslachten' ben.''

Wat is een ,,straffe madame''?

Margot: ,,Een 'straffe madame' is een vrouw die haar mannetje staat, zeggen ze dan. Lap: 'mannetje'. 'Straffe madame' zijn is onzijdig je plan trekken. Eigenlijk is 'sterke vrouw' een pleonasme. Wanneer ben je sterk? Als je geen gevoelens hebt? Ik vind juist veel gevoelens hebben heel sterk.''

Annelies: ,,Ik word niet graag 'madame' genoemd. 'Madame' is iets voor een vrouw die twintig jaar ouder en twintig kilo dikker is. 'Sterke vrouw' is een typische mannenuitspraak.''

Op welke momenten voelen jullie je sterk?

Annelies: ,,Als ik goed geschreven heb. Dat geeft een kick.'

Margot: ,,Als je je eigen ding doet, zelfs al keurt de meerderheid van de andere mensen dat ding af. Dat geeft voldoening.''

Isoleert het schrijven jullie van je partner? Annelies: ,,Nee. Mijn vriend, die arts is, zit totaal niet in de literaire wereld. Hij leest ook helemaal geen literatuur. Ik probeer zijn lezen te bevorderen. Het schrijven distantieert me wel van hem. Maar dat is niet onaangenaam,'' Slaap! heeft hij toch wel gelezen?

Annelies: ,,Ja, dat is ongeveer het enige boek dat hij gelezen heeft. Dat verschil tussen ons vind ik wel fijn. Het is trouwens moeilijk om met een andere schrijver samen te leven, denk ik.''

Margot: ,,Mijn partner heeft al een paar keer gezegd dat hij een zelfhulpgroep wil starten voor echtgenoten van schrijfsters. Want schrijven isoleert me wel van hem, ja. Geestelijk.

Je gaat niet alleen slapen met dat boek, als je weet 'nu komt het goed', ben je een week mentaal afwezig. Naderhand heeft de 'terugkeer' ook charmes, want dan is de aantrekkingskracht weer groter, zoals na een reis, ja.''

Vreselijk!

Bezorgt het schrijven jullie een andere positie in de maatschappij? Voelen jullie je anders tussen de rekken van de supermarkt? Margot: ,,Maar nee! Ik ben niet anders omdat ik schrijf!''

Annelies: ,,Het is wel een bevoorrechte positie: observator van de maatschappij. Ik ben heel blij mee dat ik niet elke dag naar een werk moet waar ik geen zin in heb. Dat heb ik gedaan - vreselijk.''

Margot: ,,Dat ik journaliste ben, geeft mij meer machtsgevoel. Tuurlijk schrijf je voor een publiek, maar ik schrijf omdat ik gewoon misselijk word als ik het niet doe. Het is ook een juk dat je draagt.''

Maar van een glazen plafond dat de carrière van vrouwen afstopt, hebben jullie geen last?

Annelies: ,,Veel vrouwen zeggen zelf 'hier stop ik ermee'. Een vrouw die carrière wil maken, moet exclusief voor die carrière kiezen.''

Margot: ,,Er is nog veel werk. Dat veel vrouwen uit gemakzucht niet verder willen, maakt het voor de andere vrouwen moeilijk. Maar bijvoorbeeld in academische milieus moeten ze nog dikwijls vechten in een mannenbastion. Eigenlijk is wat je zegt, ook niet waar. Er is wel degelijk een glazen plafond in de literaire wereld! Mijn boek is altijd door mannen gerecenseerd. Alle boekenpagina's en boekenbijlagen zijn in handen van mannen, terwijl de meeste boeken gekocht worden door vrouwen!''

Annelies: ,,Wat ik vervelend vind, is dat er altijd over 'vrouwenliteratuur' wordt gepraat, alsof ik een 'vrouwenboek' heb geschreven, terwijl ik helemaal geen vrouwenliteratuur wil schrijven. Ik ben vereerd dat ik op het lijstje sta, maar in dat hoekje geduwd worden is toch wel al te gek.''

Margot: ,,Het zijn mannen die dat woord gebruiken: 'vrouwenliteratuur'. En wat zijn daar de 'kenmerken' van? (smalend) Een gebrek aan structuur, slechte compositie, weinig humor, veel aandacht voor liefde...''

Annelies: ,,Ik heb ook zeer veel tegenvoorbeelden: Saskia de Coster, Floor Haakman...''

Margot: ,,Ik zou eens een roman willen insturen onder de naam van een man en dan fantastische recensies van mannen willen krijgen, om me dan te outen als vrouw...''

Dat is toch wat de zusjes Brontë in 1850 gedaan hebben, tot verbijstering van literair Londen?

Margot: ,,Jàà, zoiets...''

Annelies: ,,Wel hebben een paar mannen slechte recensies over me geschreven toen mijn boek al succes had.''

Waarom komen er alleen maar schrijfsters bij? Margot: ,,Omdat de vrouwen zich enigszins bevrijd voelen.''

Annelies: ,,Natuurlijk. Dat is een teken van bevrijding.''

Margot: ,,Schrijfsters hebben per definitie een ego, maar de mogelijkheid dat op papier te zetten is vrij nieuw. Ik kan je citaten bezorgen genre 'de Kunst houdt op als vrouwen de pen ter hand nemen'. Je moet verdorie lef hebben om je ziel aan papier toe te vertrouwen.

Dat is dan wel 'straffe madame' zijn.''

Gewassen worden

,,Vrouwen zijn beter in associatief denken, kunnen drie dingen tegelijk en hun ogenschijnlijke chaos is beheersing van de situatie.'' Margot : ,,Clichés! Niet juist. Moet je mij soms bezig zien! Mijn concentratie kan dat niet aan. Als ik aan het schrijven ben, rijd ik voor de volksgezondheid niet met de auto. Dan ben ik niet in staat om mijn hoofd erbij te houden. Niets zo ergerlijk of frustrerend als weten dat je gevaarlijk rijdt.''

Annelies: ,,O nee, totaal niet waar. Ik kan echt maar met één ding tegelijk bezig zijn. Anders word ik ontzettend gestresst. Ik ben zelfs een redelijke controlefreak, omdat ik weet dat het anders totaal uit de hand loopt.''

Wie zijn jullie ,,straffe madammen''? Margot: ,,Marie-Louise , nu 43. Een jaar lang heb ik haar elke zaterdag begeleid bij het leren lezen en schrijven.

Opgegroeid in een extreem marginaal milieu op het Kiel in Antwerpen, heeft meegemaakt wat een mens kan meemaken, zonder dat ooit iemand aandacht aan haar heeft besteed. Ze heeft het lef gehad haar verleden opzij te zetten en een zware opleiding gevolgd tot 'ervaringsdeskundige in sociale uitsluiting en armoede'. Ze is nu tussenpersoon tussen echt arme mensen en de Armoedecel van de stad Antwerpen. Wat Marie-Louise gedaan heeft, zou ik niet kunnen.''

Annelies: ,,Verpleegsters - ja, verplegers ook. Mijn moeder is verpleegster. Ik heb een fotoreportage gemaakt toen zij van huis tot huis ging. Ik ben geschrokken over het werk dat ze in een voormiddag verzette. Keihard, psychisch belastend, zeker niet om je hele leven te doen. Maar alleen al gewassen worden, is echt geweldig voor mensen die het zelf niet kunnen.''

Annelies Verbeke geeft uit bij De Geus, Margot Vanderstraeten bij Querido.

Corrigeer

IN HET NIEUWS

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees