/ Op 2 juni 1969 moest Eddy Merckx als rozetruidrager de Giro verlaten, in bizarre omstandigheden positief bij de dopingcontrole
RETRO

De bom van Savona

Foto: © imago sportfotodienst

De 52ste editie van de Giro kreeg in de late lente van 1969 geen plek in de vitrinekast. Met Felice Gimondi stond nochtans een heuse campionissimo op het eindschavotje. Helaas, het bleef de ronde van Savona en de positieve controle van Eddy Merckx. Maandag is dat precies veertig jaar geleden.

Het begon met een drama in Terracina, aankomstplaats van de zevende etappe. Een tribune kon het zuiders enthousiasme niet aan en begaf, met één dode en talloze gekwetsten (ook in het sprintende peloton) als gevolg. 's Anderendaags in Napels moest de start worden verlegd om een rumoerige manifestatie te omzeilen.

De zestiende rit begon in Parma met handtastelijkheden tussen stakende arbeiders en renners, die de fietspomp hanteerden om zich een doorgang te forceren. Vier dagen later haalden sneeuwstormen een streep door de koninginnenrit. Toen was het echter al gebeurd...

Savona: een lieflijk stadje langs de Riviera, aan de voet van ruwe, groenbeboste hellingen. Net als Albisola Marina, luttele kilometers verderop. Jaarlijks rijdt Milaan-Sanremo er langs, maar toen ontving Savona de aankomst van de 16de Giro-etappe. Na afloop trok rozetruidrager Eddy Merckx met zijn Faemamaats naar Hotel Excelsior in Albisola Mare, waar hij met Martin Van den Bossche kamer 11 betrok. Het was daar dat de ochtend daarop de hel losbarstte toen ploegleider Vincenzo Giacotto om een uur of tien op de deur tikte. In zijn zog schuifelde organisator Vincenzo Torriani binnen. Allebei met een bezorgde trek op het gelaat. Torriani kwam Merckx melden dat hij daags voordien positief had getest op fencamfamine, een stimulerend bestanddeel van Reactivan, goed gekend in wielermiddens toen.

In koersbroek en onderlijfje

Terwijl Van den Bossche zich meteen uit de voeten maakte, viel Merckx ontdaan neer op zijn bed. In koersbroek en onderlijfje, al klaar voor de start van de volgende etappe in Celle Ligure. 'Ik was al onderweg met chauffeur Herman Cornelis, toen de Italiaanse radio plots een flash in de ether zond. Merckx dopato ', herinnert zich BRT-radiocoryfee Jan Wauters. 'Uiteraard ging het meteen naar het Faema-hotel, waar ik met de hulp van mijn streekgenoot Van den Bossche de bewuste kamer binnenglipte, zonder dat iemand er erg in had. Een kwartier, twintig minuten heb ik daar gezeten, zonder mijn bandrecorder boven te halen. Het leek wel een doodskamer, in het halfduister, met neergelaten rolluiken. Ik zie Giacotto nog tegen de muur leunen, zonder een woord te zeggen. Op het bed een kreunende en huilende Merckx. Ik voelde: die mens speelt geen komedie. Pas na een poos was ik over mijn gêne heen en ben ik vragen beginnen stellen. Eddy deed zijn verhaal. Hakkelend, dramatisch. Zoals moeder Merckx achteraf zegde: een menselijk document. Sommigen vonden me heel meegaand. Allicht was dat ook zo. Ik wist echt wel dat er zoiets als amfetamines bestond in het peloton. Eigenlijk ben ik zelfs een achterdochtig persoon maar toen, in het aanzien van zoveel verdriet, kon ik hem echt niet keihard bevragen.'

Jan Wauters en zijn collega's stonden voor de moeilijke, haast onmogelijke opdracht om het gebeuren correct te reconstrueren. Wat stond vast? Dat Merckx zondag als leider naar de controle had gemoeten en dat het urinestaal in een meerijdend lab was onderzocht door dokter Cavalli van de Italiaanse federatie. Die vond sporen van het verboden product, waarna professor Genovese van de Milanese universiteit naar Savona werd geroepen. Maandagochtend om 7 uur voerde hij de tegenexpertise uit, zonder iemand uit het Merckx-kamp. Die zaten nog onbekommerd aan het ontbijt en wisten van niks. Torriani had Merckx of Giacotto de avond voordien zogezegd niet meer te pakken gekregen, terwijl beiden de hele tijd in het hotel waren gebleven en de organisatoren amper vier kilometer verderop verbleven. Bizar.

Merckx was toen nog geen kannibaal, maar wel aardig op weg om het te worden. Het jaar voordien had hij in de Giro alle aandacht naar zich en sponsor Faema toegetrokken en daar was hij in 1969 weer volop mee bezig. Hij had al vier ritten gewonnen en stond op kop van het klassement, met 1'41" op Gimondi. Het leek niet veel, maar de concurrentie had het begrepen. Zij zouden het weer met kruimels moeten stellen. Is hem dat zuur opgebroken? Pas vele jaren later kwam de Brusselaar met zijn complotgeschiedenis op de proppen. Twee dagen voor Savona had hij een collega op de kamer gehad. Merckx noemde nooit een naam, maar in het circuit sprak men over Rudi Altig, luitenant van Gimondi. Hij had een valies bij zich, tjokvol lires. Voor Eddy, als die asjeblieft de Giro wilde verliezen. Daar moest hij bij Merckx niet mee aankomen. 'Laat maar toe. Ik moet niet eens weten hoeveel er in zit', weerde hij verontwaardigd af. Lukte het niet met poen, dan maar met een positieve dopingcontrole?

'Ik ben daar nooit in meegegaan', zegt Jan Wauters. 'Werd het verhaal hem later ingefluisterd? Het zou kunnen. Ik neem veeleer aan dat Merckx deed als ieder ander in die tijd, en dat hij positief werd bevonden waar dat voordien nooit het geval was geweest. Hij was zich van geen kwaad bewust en eerlijk in zijn niet-begrijpen. Daarvan blijf ik overtuigd. Misschien dat Giacotto er meer van wist? Reactivan is ook geen zware doping. Áls er toen iets gebeurde, dan was het hoe dan ook vrij onschuldig. Ik heb het er achteraf met hem alleen nog zijdelings over gehad, maar hij weet zeer goed wat ik er over denk. Hij is niet achterlijk, hé.'

Troost

Felice Gimondi kwam zijn vriend Merckx op de kamer troosten en weigerde te starten in het roze. Torriani stopte het kleinood toch in zijn armen, maar de Bergamask gooide de trui woedend in het publiek. 'Als ik deze Giro win, is het een succes zonder betekenis.' Was Gimondi het jaar voordien niet zelf betrapt op Reactivan, maar werd de zaak blauwblauw gelaten tot na de finish? Perfect reglementair overigens, want een positieve controle werd tot dan pas gemeld en gesanctioneerd na afloop van de wedstrijd. De Giro van 1969 was de eerste editie waarin het allemaal direct moest gebeuren.

Torriani stelde de start een half uur uit - het peloton wilde er trouwens niet aan beginnen - en probeerde vergeefs UCI-voorzitter Rodoni aan de lijn te krijgen. Sponsor Valente trok zijn ploeg terug uit de wedstrijd. Bitter gestemd, want daags nadien zou de karavaan in Zingonia passeren, voor de deur van de Faemafabrieken. Terwijl het peloton zonder roze trui alsnog op pad trok, onderwierp Merckx zich op eigen verzoek aan een nieuwe dopingcontrole. Drie journalisten traden op als getuige: de Italiaan Ormezzano, de Fransman Seassau en onze landgenoot René Jacobs, vorig jaar overleden. Merckx wilde er ook een deurwaarder bij, maar ploegleider Giacotto wuifde hem weg: niet nodig. Het staal werd onderzocht aan de universiteit van Milaan: geen spoor van fencamfamine te bekennen. Tiens , de concentratie in het fatale urinestaal bleek zo hoog dat de sporen zestien uur later nog te zien moesten zijn. Het genoemde staal bleek ondertussen bovendien onvindbaar en zou dat ook blijven.

Interpellatie in Italiaanse senaat

Desondanks kreeg Merckx een schorsing van een maand, toen het gebruikelijke tarief. Het betekende een dikke streep door zijn Tourambities, want die startte precies 26 dagen later, op 28 juni. UCI-voorzitter Rodoni beloofde een onderzoek, na samenspraak met BWB-president Moyson en Tourbaas Felix Lévitan, in allerijl afgereisd naar Milaan. Lévitan was voorzitter van de profsectie (FICP) binnen de Internationale Wielerfederatie en popelde om de nieuwe superman aan de start van zijn wedstrijd te verwelkomen. Hij vroeg zich af of het niet mogelijk was om drie dagen af te peuteren van de schorsing, want de start van zijn Tour zo lang uitstellen vond hij een beetje onpraktisch...

België, dat al dertig jaar wachtte op een opvolger van Sylveer Maes, ging collectief op de achterpoten. De schorsing van Merckx werd staatszaak. Via minister van Sport en Cultuur Frans Van Mechelen werd de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken onder druk gezet. De betrekkingen tussen beide landen kwamen zowaar op de helling. In de Italiaanse senaat werd de minister van Toerisme en Spektakel geïnterpelleerd. Twee senatoren vroegen hem of het overeenstemde met de sportwet en de regels der gastvrijheid dat een atleet uit een wedstrijd kon worden gesloten omdat het Italiaanse dopingreglement niet in onvrijwillig doperen voorzag. Want daar ging het volgens hen toch om. Misschien moest een onderzoek opgestart worden tegen de commissarissen die Merckx uit de wedstrijd sloten. Op vrijdag besliste de BWB al dat Merckx de maandag daarop terug mocht koersen omdat nog altijd geen officiële melding van de positieve controle was toegekomen. Dat had immers binnen de 24 uur moeten gebeuren. Bovendien vond de tegenexpertise niet plaats in een door de UCI erkend lab. Daarom kon er volgens de federatie geen sanctie volgen.

Niet iedereen echter schaarde zich achter Merckx. Jan Janssen ontpopte zich zowat als het boegbeeld van de anti's . Hij zou het een maandje later trouwens te horen krijgen tijdens de Tourpassage in het Brusselse... 'Iedereen gelijk voor de wet', luidde de glasheldere logica van de gebrilde Nederlander. Janssen had er zelf pas een dopingschorsing opzitten en naar zijn verweer werd amper geluisterd. Laat staan dat er diplomatiek overleg werd gepleegd onder ministers. De Italianen dreigden met een Tourboycot. In Nederland werd als protest de schorsing van twee betrapte amateurs (Legierse en Tabak) opgeheven.

'Hoezo, twijfel?'

Ondertussen volgen de gebeurtenissen zich in razend tempo op. Op 9 juni werd Merckx door de FICP officieel geschorst van 2 juni tot 1 juli. De BWB ging direct in beroep. Ondertussen was Merckx naar het lab van de Gentse professor De Vleeschouwer getrokken. Hij liet er zich Reactivan toedienen, waarna twee controles werden uitgevoerd, met 48 uur tussen beide in. Ze resulteerden telkens positief. Daarmee verschafte Merckx zich stevige argumenten, die zijn eerdere eigen controle in Milaan schraagden. Áls hij iets had genomen, had dat ook toen een positief resultaat moeten opleveren. Op 14 juni aanvaardde de FICP het beroep van de vaderlandse wielerbond, op basis van de twijfel. Merckx was er niet perfect gelukkig mee. 'Hoezo twijfel? Ik héb me godverdomme niet gedopeerd.'

Hij werd triomfantelijk onthaald op een criterium in Caen en op een wedstrijd in Brugge. Hij finishte 32ste in het Belgisch kampioenschap in Mettet, zwaar getekend. Het was niet zijn enige zorg. De Italiaanse federatie ging op 20 juni in beroep tegen zijn vrijspraak maar kwam daar drie dagen later op terug. 'Een misverstand, ongelukkige vertaling.' Eigenlijk was er nooit een beroep geweest, dixit Italië. Die dag won Eddy Merckx in Ottignies en voelde hij zich eindelijk bevrijd. Laat de Tour maar komen.

'Als je die hele lobby in gang ziet schieten, is dat altijd gênant', beseft Jan Wauters. 'Er werd een uitzondering gemaakt voor Merckx, dat is duidelijk, maar anderzijds heeft het ons een memorabele Ronde van Frankrijk opgeleverd. Een hoogtepunt in de carrière van Eddy maar, toegegeven, ook in die van mij als verslaggever.'

Toch raakten de littekens niet geheeld. Merckx vertrouwde geen mens meer. Het zat zo diep dat hij zich tijdens de Tour elke dag zou aanmelden voor de controle, ook al werd hij er niet verwacht. Koppig, tot Tourdokter Dumas na de achtste etappe een communiqué verspreidde. 'De heer Merckx wordt vriendelijk verzocht om zich voortaan alleen nog te melden als hij uitgenodigd wordt.'

'Het klopt niet helemaal dat Merckx veranderde door die affaire', is Jan Wauters overtuigd. 'Er is uitgekomen wat er inzat. Privé een gulle lach. Die heeft hij van zijn moeder. Van zijn vader Jules erfde hij een aangeboren achterdocht, een onrustige natuur. Ik herinner me mijn eerste interview bij Eddy thuis, in de winkel van zijn ouders. We zaten in de goei kamer . De hele tijd zag ik aan de andere kant van het mat glas iemand heen en weer drentelen. Dat was vader Jules, die er niet bij durfde komen zitten maar toch niks wilde missen'

Corrigeer


Het Nieuwsblad biedt meer dan 1.000 reeksen in 12 sporten aan. Zoek hierboven de uitslagen van uw favoriete club of surf naar onze uitslagenpagina.