Eerherstel voor een van Vlaanderens strafste schrijvers

John Flanders, man van honderd schuilnamen

John Flanders, man van honderd schuilnamen

Welk kind heeft de 'Vlaamsche Filmkens', nu 'Vlaamse Filmpjes', van John Flanders niet gelezen? rr

NVT - Internationaal wordt hij geprezen als een van de groten van de fantastische literatuur, maar bij ons blijft Gentenaar Jean Ray voor velen een onbekende. Tenzij u zich hem herinnert onder zijn andere naam, John Flanders, auteur van meer dan 200 'Vlaamse Filmpjes'. Nu zijn 25 van zijn beste verhalen voor volwassenen in het Nederlands vertaald. Jo De Ruyck

Jean Ray (1887-1964) was een man van vele namen. Eigenlijk heet hij Raymond De Kremer, maar zijn oeuvre - zo'n 1.500 romans en verhalen - schrijft hij bijeen onder de meest uiteenlopende pseudoniemen. Jean Ray gebruikt hij hoofdzakelijk voor zijn Franstalige werk, John Flanders reserveert hij vooral voor de talloze avonturen die hij bij elkaar pent in de schoolverhalenreeks Vlaamse Filmpjes van uitgeverij Averbode. 'Daarnaast gebruikt de man nog een pak andere schuilnamen', zegt André Verbrugghen van de Vriendenkring Jean Ray/John Flanders. 'John Sailor, R.M. Temple, Edward W. Arrowsmith, George Mac Tree, Franklin Brewster, Albin D.Young, Kapitein Bill... het moeten er honderden zijn.'

Parijs veroveren

Verbrugghen is ook de vertaler van de verhalen die nu zijn gebundeld in De 25 beste en donkerste verhalen van Jean Ray. Het origineel verschijnt in 1961, drie jaar voor zijn dood, bij het Franse Marabout. Die bundel is meteen de aanzet voor de internationale erkenning van Jean Ray als een meester in het fantastische genre. 'Behalve in Vlaanderen', zegt Verbrugghen. 'Slechts de helft van die verhalen verscheen bij ons in de Zwarte Beertjesreeks. Bovendien werd de vertaling toevertrouwd aan een Nederlander, die de stijl van Jean Ray verkwanselde. Het boek werd geen succes en Jean Ray bleef onbekend in Vlaanderen.'

Jean Ray heeft zijn gebrek aan succes in Vlaanderen ook aan zichzelf te wijten. 'Het is altijd zijn ambitie geweest als Franstalig auteur naam en faam te verwerven. Zijn droom is simpelweg Parijs te veroveren. De keuze voor het Frans moet je zien in de jaren twintig, waarin Ray aan zijn schrijverschap timmert. Het Vlaams geldt dan nog als een boerentaal.' Toch bestaat het oeuvre van Jean Ray voor tweederde uit Nederlandstalig werk. Vooral zijn jeugdverhalen schrijft hij in het Nederlands.

In cel voor fraude

Raymond De Kremer is een rasechte Gentenaar. Hij wordt in 1887 geboren in een gezin van de kleine burgerij. Zijn vader is bediende op een scheepswerf, zijn moeder staat in het onderwijs. Zijn oom is de socialistische voorman Edward Anseele. 'Jean Ray heeft niet echt iets met de socialisten', aldus Verbrugghen. 'Hij heeft zowel voor de socialistische, katholieke als liberale pers geschreven. Als hij maar kon schrijven.'

De toekomst in het onderwijs die zijn ouders voor hem hebben uitgestippeld, ziet Raymond niet zitten. Hij komt in de revuewereld terecht, schrijft teksten voor voorstellingen en ontmoet er zijn vrouw, actrice en zangeres Mini Balta. Daarna wordt hij ambtenaar van de stad Gent, wat hem ook al niet ligt, en om den brode gaat hij ten slotte in dienst bij een wisselagent.

'Daar voltrekt zich het grote drama van zijn leven. Begin de jaren twintig begint hij met L'ami du livre. Dat tijdschrift heeft het moeilijk om te overleven en hij begint nogal creatief om te gaan met het geld dat hem wordt toevertrouwd door klanten van het wisselkantoor. Hij creëert een carrousel waarbij hij de ene put met de andere moet dempen. Tot de zaak ontploft in zijn gezicht. Hij wordt veroordeeld tot zeven jaar celstraf, waarvan hij er twee uitzit.'

Wilde verhalen

Die straf komt extra hard aan omdat net voor de rechtszaak het literaire succes hem toelacht. 'Les contes du whisky is een voltreffer en Jean Ray meet zich in die dagen een luxueuze levensstijl aan. Zo laat hij zich in een grote auto met chauffeur naar zee voeren en brengt een taxi zijn kinderen naar school.'

In de cel stokt zijn schrijverschap tot hij alsnog de toelating weet los te peuteren om weer te schrijven. Vanaf dat moment gebruikt hij het pseudoniem John Flanders, een van de ontelbare aliassen waarmee hij zijn tijd in de cel probeert te verdoezelen.

Met het grootste gemak strooit hij de meest waanzinnige verzinsels rond om zijn kwalijke verleden te verbergen. 'Zo vertelt hij over verre reizen, over piraten die hem in hinderlagen hebben gelokt en over de littekens die hij daar aan heeft overgehouden. Geen mens heeft die littekens ooit gezien.'

En Jean Ray heeft nog redenen om te grossieren in schuilnamen. Hij is tien jaar tegelijk journalist bij het Nederlandstalige dagblad De dag en het Franstalige Le bien public. Via pseudoniemen houdt hij zijn dubbelbaan geheim.

Eenzaam man

Waar Jean Ray zijn inspiratie voor zijn fantastische en griezelige verhalen haalt, valt nog moeilijk te achterhalen. André Verbrugghen houdt het op de Gentse traditie van volksvertellers. 'In het begin van de vorige eeuw kent men in de volkswijken de gewoonte 's avonds met z'n allen buiten op de stoep te zitten. Daar worden dan straffe verhalen verteld. Zo'n vertelster is Wantje Dimez, die iedereen de stuipen op het lijf jaagt. Jean Ray heeft haar als kind gekend en dat heeft hem allicht in de richting van de fantastische verhalen gedreven.'

Als jeugdschrijver John Flanders leunt hij dan weer aan bij de traditie van Charles Dickens. 'In de stijl van Dickens is de hoofdrol vaak weggelegd voor een jongen die avonturen beleeft. Dat er regelmatig ook een goede pater doorheen wandelt die mee voor de gunstige afloopt zorgt, heeft dan weer te maken met de katholieke hoek waaruit de Vlaamse Filmpjes kwamen. De Vlaamse Filmpjes zijn in de jaren vijftig en zestig haast verplichte lectuur aan katholieke scholen en dat verklaart mee waarom boekjes van John Flanders oplagen tot 20.000 stuks laten optekenen.'

Maar noch dat schoolsucces noch de verfilming van zijn grote (Franstalige) roman Malpertuis door Harry Kümel maken van Jean Ray een bekend schrijver in Vlaanderen. 'Daar zit zijn aard ook voor iets tussen. Na zijn gevangenistijd is hij altijd een gesloten man gebleven. Pas op het einde van zijn leven (Jean Ray sterft in 1964 aan een hartaanval, nvdr.), wanneer hij de zeventig al is gepasseerd, mag hij even van de literaire erkenning proeven, maar zoals gezegd: niet in Vlaanderen. En dat voor een van de beste schrijvers die dit land ooit heeft voortgebracht.'



Corrigeer

IN HET NIEUWS

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees