Het witte zwijgen

Op zondag 20 oktober 1996 trok een massale betoging door de straten van Brussel. De manifestanten waren in het wit gekleed en in stilzwijgen gehuld. In hun handen hielden ze witte bloemen of witte ballonnen. Ze waren naar schatting met 300.000. Ze eisten ,,een betere wereld voor onze kinderen en meer gerechtigheid.'' De Witte Mars werd een legende.

HET was wereldnieuws in die dagen. Op zondagavond 20 oktober 1996 meldde de Amerikaanse nieuwszender CNN: ,,Dit is de grootste demonstratie die België sinds de Tweede Wereldoorlog heeft gekend. Naar schatting 325.000 manifestanten stroomden in Brussel samen om een radicale verandering te eisen van het juridische en politieke systeem dat op vele gebieden als moreel bankroet wordt beschouwd.'' Op 20 oktober verbleekte de Belgische tricolore tot een wit vlak. Walen en Vlamingen van iedere politieke kleur trokken door de Brusselse straten. Het was een dag waarop het Belgische ongenoegen zich kanaliseerde.

Nadat Dutroux op 13 augustus 1996 was aangehouden en Sabine en Laetitia op 15 augustus uit hun kelder werden bevrijd, braken hier en daar al opstoten uit. In het begin was de woede vooral gericht tegen de persoon Marc Dutroux. Maar al snel werd er met de vinger gewezen naar politie, gerecht en politiek.

Een week voor de Witte Mars hadden zich met vaste regelmaat al mensen verzameld op de trappen van verschillende justitiepaleizen in ons land. Ze hielden spandoeken omhoog met het opschrift: ,,Bourlet en Connerotte, onze helden, ga door tot op het bot.'' De boosheid en het wantrouwen in gerecht en politiek bereikten een hoogtepunt nadat onderzoeksrechter Jean-Marc Connerotte, die de bewijzen verzamelde tegen Marc Dutroux, van de zaak werd gehaald wegens vermeende partijdigheid. (DS 9 februari) Dat was olie op het vuur. Vanaf 14 oktober 1996 kwamen mensen op straat met een Belgische vlag waarop geschreven stond: ,,Ik ben beschaamd om Belg te zijn.''

De justitiepaleizen werden bezet. Er braken spontane stakingen uit in de Volkswagenfabriek in Vorst, later bij Volvo in Gent. De openbare diensten van Dendermonde betoogden op straat. In Brussel voerde de MIVB actie. De werknemers van busbedrijf Van Hool protesteerden tegen de Belgische' gang van zaken. De brandweermannen, de motorrijders, de studenten, de scholieren,zowat iedere groep kwam die week op straat om zijn ongenoegen te uiten. Kruispunten werden bezet, verkeer lamgelegd en scholen liepen leeg. Volgens sommige commentatoren stond België aan de rand van ,,een volksopstand''.

Het waren de ouders van de verdwenen en vermoorde meisjes die het initiatief hadden genomen voor ,,de mars voor de Rechten van het Kind'' op zondag 20 oktober 1996. Ze riepen iedereen op een vreedzame optocht te houden, wars van politieke eisen en met vooral veel wit. ,,Als symbool van de onschuld die verraden is.''

Iedereen noemde het toen al de Witte Mars'. Op vrijdag, twee dagen voor de betoging, riep toenmalig premier Jen-Luc Dehaene iedereen op tot een positief geïnspireerde betoging: ,,Ze mag niet eindigen in wanorde en geweld. Ze moet op waardige en vreedzame wijze de inzet voor de samenleving en hoop voor de toekomst tonen'', zei hij.

Diezelfde dag sprak Koning Albert II tijdens een rondetafelgesprek met ministers, ouders en experts openlijk zijn sympathie uit voor de Witte Mars. ,,Met uw initiatief wil u de aandacht vestigen op al wat in onze maatschappij moet veranderen'', zei hij. Hij raadde de bevolking aan te betogen ,,met eerbiediging van onze democratische instellingen.''

De ordediensten hadden die zondag zo'n 80.000 betogers verwacht. Snel werd duidelijk dat de mensenzee drie keer zo groot zou worden. Voor de start van de manifestatie spraken de familieleden van de vermoorde en vermiste kinderen de massa toe. Paul Marchal, Nabela Benaïssa, Tiny Mast, Marie-Noëlle Bouzet en de echtparen Russo en Lejeune riepen nog eens op tot sereniteit. Sabine Dardenne en Laetitia Delhez, de meisjes die half augustus uit de kelder van Dutroux waren bevrijd, spraken het publiek toe. Ze zeiden ,,Merçi d'être si nombreux''. Ze losten twee witte duiven. François Saussus zong Yves Duteils liedje ,,Pour les enfants du monde entier''. De betoging trok van het Brusselse Noord- naar het Zuidstation. Er was opgeroepen om van de betoging geen stoet van politieke slogans te maken. Vele mensen droegen opschriften als stop operatie doofpot'. Aan het Zuidstation hingen grote portretten van de verdwenen en vermoorde kinderen.

Ook Kardinaal Danneels sprak in zijn kerstbrief over ,,het ontwaken van het geweten''. Sociologen, politicologen en filosofen probeerden de Witte Mars te duiden. De ene noemde de Witte Mars een zuiveringsritueel, de andere een emotionele uitbarsting die de pers mee in gang had gezet. Nog anderen noemden het een uiting van de nieuwe politieke cultuur en burgerbewustwording.

Uit een onderzoek van de sociologen Stefaan Walgrave en Benoit Rihoux naar het fenomeen van de ,,Witte Golf'', bleek dat vele Belgen die op 20 oktober 1996 de straat opgingen, geen beginners waren. Velen hadden al betoogd tegen racisme of de raketten.

Na de Witte Mars ontstonden in het hele land onafhankelijke witte comités die voor de burger een nieuwe taak zagen weggelegd. Ze wilden ,,een maatschappelijke controle op de instellingen van de Staat. Om al het menselijke in de samenleving te beschermen.''

,,Alle energie die de Witte Mars heeft losgemaakt, kan nu werkzaam worden, zei Gino Russo eind december. Twee maanden later waren er al meer dan 120 comités in het hele land. De waakvlam van de woede werd brandend gehouden door kleine plaatselijke optochten.

Er kwam een krant die de Witte Mars heette, gesteund door de ouders van de kinderen en gegroeid uit ongenoegen over de pers. Na twee nummers werd de krant opgedoekt.

Op 24 juni 1997, twee jaar na de verdwijning van Julie en Melissa, kwam er een tweede Witte Mars. Iedereen moest een paraplu dragen, ,,als verwijzing naar de in gebreke blijvende politiek'', zei Gino Russo. In Leuven vond een klein incident plaats voor de woning van de toenmalig SP-voorzitter en Leuvense burgemeester Louis Tobback. Voor het oog van de camera beet hij de actievoerders toe: ,,Onnozelaars. Doe die paraplu's dicht. U pleegt huisvredebreuk.'' Het was de toen 23- jarige Vincent Van Quickenborne die er met zijn wit comité ,,paraplu'' voor de deur van Tobback de televisiecamera's haalde.

Vele mensen uit de Witte Beweging probeerden het bij de verkiezingen van 1999 in de politiek. Vader Marchal richtte een eigen politieke partij op, met vele interne problemen en weinig stemmen. Andere ouders werden gevraagd om binnen bestaande politieke partijen op een lijst te verschijnen. De acties van de Witte Comités brachten met de jaren steeds minder volk op de been. Het in 1998 onder leiding van Jean-Denis Lejeune opgerichte Child Focus komt nu meer dan 1.500 vrijwilligers tekort.

Alleen het ,,levend monument voor alle verdwenen en vermoorde kinderen'' dat in 1999 door het Vlaamse Gewest werd opgericht, blijft groeien. Op de middenberm van de E19 tussen Antwerpen en Brussel staat het ,,Witte Kinderbos''. Het bos prijkt in het Guiness Book of Records als ,,het smalste bos ter wereld''.

(Anna Luyten)

Corrigeer

IN HET NIEUWS

Verkiezingen in jouw gemeente:

Meest Gelezen

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees