Ik was een kleine martelaar

Wie is Marc Dutroux?

Bij het lezen van de 440.000 pagina's van het dossier-Dutroux. dringt zich één levensgrote vraag op: hoe is het mogelijk dat een mens zo laag kan vallen? Speurders en psychiaters hebben geprobeerd een vorm van verklaring te vinden. Voor Marc Dutroux zelf is de verklaring simpel: het is allemaal de schuld van zijn moeder en van de maatschappij.

De gerechtspsychiaters zijn het erover eens. Marc Dutroux wist goed wat hij deed toen hij in de periode tussen juni 1995 tot augustus 1996 zes meisjes ontvoerde, opsloot en misbruikte, en vier van hen vermoordde of liet sterven. Hij was bij zijn zinnen toen hij Bernard Weinstein, die hij ooit als zijn enige vriend omschreef, levend in zijn tuin begroef. Marc Dutroux wist ook perfect waar hij mee bezig was toen hij de Slovaakse meisjes Eva en Yanka Mackova in zijn huis verdoofde, filmde en verkrachtte terwijl ze sliepen.

In de conclusies van hun psychiatrisch rapport van 9 maart 1998, dat ze schreven op vraag van onderzoeksrechter Jacques Langlois, zeggen de neuropsychiaters Denys, Gernay en Godfroi en de psycholoog Lavenne het zo: ,,Er was geen enkele reden waardoor hij op het moment van de feiten niet meer de controle over zichzelf zou hebben gehad. Hij was niet geestelijk onevenwichtig, had geen zware geestelijke problemen.'' En, zo vervolgen de psychiaters, ,,zijn mentale toestand vandaag is nog net dezelfde. Het is evident dat hij gevaarlijk is en blijft.''

Marc Dutroux is, in tegenstelling tot wat vaak gezegd en geschreven wordt, geen klassieke pedofiel. ,,De leeftijd van zijn slachtoffers speelt voor Dutroux niet zo'n grote rol'', schrijven de experts. ,,De hoofdreden waarom hij jonge slachtoffers kiest, lijkt te zijn dat die makkelijker te ontvoeren, op te sluiten en te manipuleren zijn. Het heeft niets met zijn seksuele voorkeur te maken.''

Uit het gerechtelijk dossier blijkt trouwens ook ten overvloede dat Marc Dutroux voor, tijdens en na de ontvoeringen van kinderen veel seksuele relaties met verschillende, volwassen vrouwen onderhield. Zijn voorkeur ging duidelijk uit naar jonge vrouwen. Bij de eerste reeks criminele feiten die hij pleegde, ontvoerde en verkrachtte Marc Dutroux vijf meisjes en jonge vrouwen tussen 11 en 19 jaar oud.

Wat is Marc Dutroux dan wel? In hun verslag schrijven de experts dat zijn persoonlijkheid kenmerken vertoont van 'psychopathie' -- maar dan zonder de impulsiviteit die daar normaal bij hoort -- en 'antisociaal gedrag'. ,,Menselijke wetten hebben geen enkel belang en geen enkele waarde voor Dutroux. Hij ziet ze als een belemmering, een hinderpaal die staat tussen hem en de realisering van zijn verlangens. Schuldgevoel is hem vreemd. De daden die hij stelt zijn erop gericht straf te vermijden. In zijn ogen is trouwens niet hij de schuldige, maar wel degene die hem een wet wil doen naleven tegen zijn zin.''

Uit de IQ-testen blijkt dat Marc Dutroux verbaal heel intelligent is en dat hij heel hoog scoort in logisch denken. Dutroux is ook een fervent lezer en belegger. Zijn favoriete lectuur zijn wetenschappelijke tijdschriften allerhande, de beurskrant L' Echo de la Bourse en het weekblad Trends/Tendances .''

Hij is, aldus de psychiaters, een geboren manipulator. ,,Manipulatie is het sleutelwoord in zijn gedrag'', schrijven ze. ,,Hij manipuleert zijn vrouw, zijn slachtoffers, de speurders, ons, de cipiers en hij vindt er ook nog eens veel plezier in.''

Als voorbeeld geven de experts het feit dat Dutroux er in het verleden in slaagde zowel de psychiaters die hem behandelden als de controleartsen van het Riziv te manipuleren en op te lichten. Op die manier kreeg hij jarenlang onterecht een uitkering van het ziekenfonds ,,omdat zijn gevangenschap hem psychische schade had toegebracht''. Zijn eerste vrouw Françoise Dubois drukte het plastischer uit in haar ondervragingen. ,,Dutroux begon het ziekenfonds te bespelen om niet te moeten werken. Hij was een carrotier . Eén keer lag zijn been echt in het gips, al de rest was gelogen.'' (pv 100079/97 van 27-01-1997)

Het beeld dat de psychiaters van de mens Dutroux ophangen, is heel negatief. ,,Op geen enkel moment toont hij ook maar een sprankeltje medeleven. Altruïsme is hem totaal vreemd. Hij heeft geen vrienden en heeft er ook geen behoefte aan. Menselijke gevoelens lijken bij hem helemaal te ontbreken'', schrijven ze.

ZELF ziet Marc Dutroux dat uiteraard helemaal anders. In de gesprekken die hij met de psychiaters voert, legt hij keer op keer de nadruk op ,,zijn moed, zijn verbeeldingskracht, zijn wilskracht en zijn empathie voor sukkelaars die het (nog) moeilijker hebben dan hijzelf''.

De rode draad in zowat elke verklaring die Dutroux geeft, is dat alles wat hem overkomt, niet zijn eigen schuld is, maar wel die van de maatschappij. Dat hij kinderen ontvoert, is volgens hem ook de schuld van de maatschappij. Die dwingt hem om met hen een eigen, nieuwe wereld te creëren, los van de bestaande. In zijn gesprekken met de psychiaters verwoordt Dutroux zijn haat tegenover de maatschappij zelf als volgt: ,,Het klopt niet dat ik niet aangepast ben aan de maatschappij. Het is de maatschappij die weigert een plaats voor mij te maken.''

Marc Dutroux koestert een zelden geziene wrok tegen iedereen die hem ooit heeft verhinderd om te doen wat hij wilde. In volgorde: zijn moeder, Justitie en de politie. Wat de psychiaters bijzonder opvalt, is de haat die Marc Dutroux blijkt te koesteren tegenover zijn moeder, Jeannine Lauwens. ,,Het is uitzonderlijk dat een gedetineerde zijn moeder zo zwartmaakt als hij. Sommige antisocialen doen dat wel met hun vader, maar dan bewieroken zij hun moeder meestal op een overdreven manier.''

Misschien, heel misschien liggen de kiemen van wat Marc Dutroux tot Marc Dutroux heeft gemaakt, ergens ver weg in zijn verleden, bij zijn opvoeding en de relatie met zijn vader en moeder. Hijzelf vindt alvast van wel. J' étais un enfant martyr , ik was een kleine martelaar, antwoordt Dutroux steevast met het hem kenmerkende gevoel voor zelfbeklag en overdrijving als hem naar zijn jeugd wordt gevraagd.

Zeker is dat er zelfs al in de prille jeugd van Marc Dutroux iets 'vreemds' met hem aan de hand was. De onderwijzer Charlier, van het vijfde leerjaar in Roux, zegt het zo in het dossier: ,,Ik herinner me hem als een onverschillig, koud, gevoelloos kind. Ik kan me niet herinneren dat ik hem ooit heb zien lachen of huilen.''

Heeft Marc Dutroux dan de spreekwoordelijke slechte jeugd gehad? Warm en rimpelloos is die jeugd zeker niet geweest, zo blijkt uit het dossier. Maar slecht? Vergeleken met de jeugd die bijvoorbeeld Michel Lelièvre achter de rug heeft, was die van Marc Dutroux het paradijs.

Jean-Pierre Peters en Stéphane Wauquaire, twee speurders van Neufchâteau, groeven een jaar lang in het verleden van Marc Dutroux om daar een verklaring te vinden voor zijn daden. ,,Wij hebben in het leven van Marc Dutroux geen scharnierpunt kunnen ontdekken waarop je zou kunnen zeggen: hier is de barst, vanaf hier is het fout gelopen '', schrijven ze in de conclusies van hun moraliteitsverslag. ,,Het is veeleer langzaam bergaf gegaan met Marc Dutroux. Een opeenstapeling van factoren die hem stukje bij beetje zijn vertrouwen in de volwassen wereld hebben doen verliezen. Uiteindelijk heeft hij een wereld voor zichzelf gecreëerd.''

MARC Dutroux werd op 6 november 1956 in Elsene geboren, als oudste zoon van twee onderwijzers: Victor Dutroux (28) en Jeannine Lauwens (20). Na Marc volgen nog drie broers: Pol, Serge en Johan, en één zus, Valérie.

Het heeft nooit echt geboterd tussen de ouders van Marc Dutroux. Marc was geen gewenst kind. Jeannine Lauwens raakte in verwachting toen ze Victor Dutroux pas twee maanden kende. Ze moest trouwen om haar werk als onderwijzeres niet te verliezen. Volgens Marc Dutroux stortte ze zich ooit zelfs van de trap in een poging de ongewenste vrucht te verliezen. Maar dat verhaal wordt door niemand anders bevestigd.

Kort na het huwelijk vertrok het gezin Dutroux naar Congo, omdat daar veel mogelijkheden waren voor onderwijzers. Maar vader Dutroux was een vreemde vogel, die op zowat elke van de vele scholen waar hij werkte, problemen had met collega's en oversten. Vooral vrouwelijke collega's klaagden over het respectloze gedrag van vader Dutroux.

Victor Dutroux nam het in Congo niet al te nauw met de huwelijkstrouw en beschuldigde er zijn vrouw bovendien van dat zij hetzelfde deed. Hij meende zelfs dat hij van geen enkele van zijn vijf kinderen de vader was. Dat verhaal wordt door die kinderen zelf als onzin afgedaan.

Uiteindelijk kwam Victor Dutroux in Belgisch-Congo in geen enkele school meer aan de bak. Vader Dutroux weet dat nooit aan zichzelf, maar wel aan de scholen die hem aan de deur zetten. De schuld op anderen schuiven, lijkt een karaktertrek die Marc van zijn vader geërfd heeft.

In 1960 keerde Victor Dutroux met zijn gezin terug naar België. Ze gingen in Obaix wonen. Daar woonde het gezin tot de ouders in 1971 uit elkaar gingen. Al die tijd hielden ze naar buiten toe het imago van het perfecte paar vol. Met hun status als onderwijzer konden ze in die tijd ook moeilijk anders. Ze hadden weinig contact met de buren en ook hun kinderen speelden volgens getuigen zelden met de andere kinderen uit de buurt. Victor Dutroux sprong wel uit de band door in Obaix zijn eigen marxistisch-leninistisch partijtje op te richten.

Marc Dutroux herinnert zich zijn vader als een onverschillige man die zich nooit veel met zijn kinderen heeft beziggehouden. Rose-Marie Brohez, een voormalige buurvrouw, vertelt: ,,Victor gedroeg zich heel autoritair. Hij hielp zijn vrouw nooit in het huishouden. Voor hem was alleen het beste goed genoeg, voor de anderen was alles te veel. Hij bekommerde zich nooit om de kinderen. Snoep at hij zelf wel, de kinderen kregen niets. (pv 100800/00 van 30-11-2000) .''

Ook op dat gebied viel de appel niet ver van de boom. Valérie Dutroux (35) herinnert zich dat, nadat haar ouders uit elkaar waren, de tiener Marc een kamer voor zich alleen had terwijl de andere kinderen allemaal samen in één kamer sliepen. ,,Hij had dat zo geëist. Net zoals hij altijd zijn eigen menu wou aan tafel: steak, frieten, salade en cola.'' Later gedroeg Marc Dutroux zich ook tegenover zijn eigen kinderen op een soortgelijke manier.

Lucille Patoux, een andere buurvrouw, bevestigt het verhaal dat Brohez ophangt over de autoritaire Victor. ,,Maar is dat allemaal zo belangrijk? Ik constateer dat de andere kinderen wel goed terecht zijn gekomen, nochtans hebben zij dezelfde opvoeding gekregen.'' (pv 100798 van 30-11-2000)

Inderdaad, geen van de andere kinderen Dutroux is ooit met het gerecht in aanraking gekomen. Nochtans heeft geen van hen ook maar één positief woord over voor vader Dutroux. Het hardste is Johan, de jongste. ,,De titel van vader moet je verdienen. Daar heeft Victor Dutroux nooit iets voor gedaan. Hij heeft nooit iets gedaan voor geen enkele van zijn vijf kinderen. Ik heb nooit van hem gehouden.'' (pv 100151/01 van 15-03-2001)

Nergens in het dossier blijkt dat Victor Dutroux zich tegenover zijn kinderen bovenmatig gewelddadig zou hebben gedragen. ,,Mijn man gedroeg zich heel kinderachtig als het op discipline aankwam. Hij legde idiote sancties op'', geeft moeder Jeannine Lauwens toe. Pol Dutroux herinnert zich dat Marc en hij als straf soms lange tijd op hun knieën in de hoek moesten zitten, met de armen omhoog. Af en toe deelde vader Dutroux ook een tik uit met een bamboestok. ,,Marc kreeg er meer dan ik, omdat hij stouter was'', zegt Pol.

Het staat ook vast dat Marc Dutroux pas vijf en een half was toen hij al alleen met de trein naar school moest, in Nijvel. Een jaar later moest ook Pol hetzelfde parcours doen, samen met zijn oudere broer. Daar moesten ze eerst een lange wandeling naar het station voor doen. Reden: vader Dutroux wilde niet dat zijn kinderen naar de school in Roux gingen waar hij zelf lesgaf. Moeder Dutroux beweert dat Marc in het begin van zijn Nijvelse periode begeleid werd door een zekere 'meneer Poulain'. Maar speurders hebben die man nooit teruggevonden.

Marc Dutroux zelf vertelt dat hij zich uit zijn prille jeugd herinnert dat zijn vader hem in Congo eens boven een ravijn heeft gehouden. Ook dat verhaal wordt nergens bevestigd. Nadat zijn vrouw en hij in 1971 uit mekaar gingen, bekommerde Victor Dutroux zich zo goed als nooit meer om zijn kinderen. Ook niet financieel. Hij leeft nu in Gent als een zonderling en werd ook al een paar keer geïnterneerd.

WEINIG getuigen hebben iets positiefs te zeggen over Victor Dutroux. En toch is het niet Victor Dutroux aan wie Marc Dutroux al de ellende in zijn leven wijt, maar wel aan zijn moeder, Jeannine Lauwens. Waarom, dat blijft ook na het lezen van het moraliteitsverslag grotendeels een raadsel. In het moraliteitsverslag staan weinig verwijten aan haar adres. In hun conclusies schrijven de speurders alleen dat ze niet echt de indruk geeft een 'warme' moeder te zijn geweest.

Pierre Hayt, een oud-leraar van Marc Dutroux, beschrijft haar in pv 100013/01 als ,,een autoritaire en verstikkende moeder. Ik heb haar zelfs moeten vragen om te zwijgen om toch even met haar zoon Marc te kunnen praten.''

Kennissen zijn daarentegen vol begrip voor Lauwens, omdat ze heeft moeten leven met een man als Victor en op haar eentje moest zorgen voor de opvoeding van de vijf kinderen, van wie Johan, de jongste, ook nog eens lichamelijk gehandicapt was. Bovendien moest ze ook uit werken gaan om in het onderhoud van de familie te voorzien.

Na haar scheiding van Victor Dutroux, in 1971, ging Jeannine Lauwens samenwonen met Daniel Lebrun. Met die man is ze ook vandaag nog altijd samen. Pol, Johan en Valérie Dutroux komen, nadat er eerder wel conflicten waren, nog geregeld bij hun moeder over de vloer. Naar eigen zeggen, beschouwen zij Daniel Lebrun als hun vader.

De relatie tussen Marc Dutroux en zijn moeder is nooit goed geweest. Toen Marc op zijn zestiende het huis uit ging, was dat een opluchting voor het hele gezin, zo blijkt. ,,Zijn broers en zussen waren anders'', zegt Jeannine Lauwens. ,,Volgens hem moesten ze zich naar zijn wensen schikken. Hij wilde de baas zijn in huis.''

Zijn broer Johan zegt: ,,Hij was een dictator. Hij legde zijn wil op. Hij had de waarheid in pacht. Hij was extreem jaloers en diep egoïstisch. We waren blij toen hij wegging.'' (pv 100151/01 van 15-03-2001)

Echt zichtbare conflicten tussen Marc en zijn moeder kwamen er vooral toen Marc al volwassen was. Een eerste zwaar conflict kwam er naar aanleiding van de ziekte en daarna de zelfmoord van zijn schizofrene, psychotische en manisch-depressieve broer Serge. Marc Dutroux beschuldigt zijn moeder er tot op vandaag van dat een incestueuze relatie die zij met Serge zou hebben gehad, aan de basis van diens ziekte zou liggen. De rest van de familie ontkent. Dokter Michel Jeanmart, de psychiater van Serge Dutroux in de jaren tachtig, ook. ,,Alles wat ik u kan zeggen, is dat dat absoluut onwaar is. Waarom verzint hij dat? Waarom maakt hij zijn moeder zwart?'' (pv 100792/00 van 24-11-2000)

Een tweede conflict ontstond rond Marcs favoriete grootmoeder Armande Camps en -- vooral -- haar geld. Armande Camps, de moeder van Jeannine Lauwens, overleed op 8 mei 1993. Marc noch Jeannine Lauwens had tijdens haar leven veel naar haar omgekeken. Marc was anders wel altijd de oogappel van zijn grootmoeder geweest. Bij haar kon hij met alles terecht. ,,Zij was een moeder voor mij. Ze heeft me geholpen om mijn jeugd als kleine martelaar door te komen'', schrijft hij in een van zijn vele brieven. Françoise Dubois, de ex-vrouw van Dutroux, zegt, ,,Zij zette Marc op een piëdestal. Toen ik haar aan de telefoon zei dat hij me sloeg, geloofde ze me niet.'' (pv 100079/97 van 31-01-1997)

Nog tijdens het leven van Armande Camps, voerden Jeannine Lauwens en zoon Marc een zware strijd om het pensioen van de oude vrouw. De strijd werd uiteindelijk voor de rechtbank in het voordeel van Jeannine Lauwens beslecht.

Heeft zijn moeder er mee schuld aan dat haar zoon geworden is wie hij is? We zullen het allicht nooit weten, en het dossier levert er geen bewijs van. Zeker is dat de verbitterde Jeannine Lauwens al lang geleden van haar zoon afscheid heeft genomen. In een telefonisch interview met de Franstalige televisiezender RTL zei ze in september 1996, vlak na zijn arrestatie: ,,In 1989 heeft hij me een brief geschreven. Hij was toen pas veroordeeld voor een reeks verkrachtingen. Ik ben naar één zitting gegaan en hij had gemerkt dat ik niet in zijn onschuld geloofde. Hij schreef me toen een brief waarin hij zei dat ik me niet meer als zijn moeder moest beschouwen. Vandaag zeg ik hem: 'Het is zo ver.' (...) Wat ik nu vandaag voel, daar kan ik geen woorden voor vinden. Ik ben altijd onderwijzeres geweest. Ik heb het gevoel dat ik ergens aan de basis van deze tragedie lig. Maar wat wilt u dat ik eraan doe? Ik heb het geprobeerd. Ik heb gedaan wat ik kon.''

HOE is het nu zo ver kunnen komen met Marc Dutroux? Misschien benaderde de psychiater Michel Jeanmart nog het dichtst de waarheid toen hij in 1984 de vinger legde op de psychiatrische voorgeschiedenis van de familie Dutroux en het feit dat de familie zwaar erfelijk belast was. In pv 100792/00 van 24-11-2000 zegt hij: ,,Vader Victor was de enige overlevende van zeven kinderen. Hij was de zoon uit een huwelijk van een neef en een nicht. Vier van zijn broers en zussen stierven voor ze vijf jaar oud waren. Eén stierf op zijn twintigste aan een zenuwziekte, één op zestigjarige leeftijd in een psychiatrische instelling. Jeannine Lauwens vertelde me dat haar eigen moeder waanideeën kreeg vanaf haar menopauze. Haar vader had, zo zei ze, autoritaire en sadistische trekjes. Naast haar schizofrene zoon Serge was er Marc, die volgens haar 'asociaal' was, Pol, die heel 'nerveus' was en de door polio motorisch gehandicapt geworden Johan. De enige met wie niks mis was, was Valérie, de jongste. Dat is wat een psychiater noemt een zwaar beladen familieportret.''

(Mark Eeckhaut)

 

Corrigeer

IN HET NIEUWS

Verkiezingen in jouw gemeente:

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees