Nieuw boek brengt gênant/grappige verklaringen over familienamen

Kijk uit: misschien heet u wel 'slappe penis'

Kijk uit: misschien heet u wel 'slappe penis'

Jeroen Meus spreekt zijn naam eigenlijk verkeerd uit: het is Me-us Foto: Koen Bauters

Wie op zoek gaat naar de oorsprong van zijn familienaam komt wel eens voor verrassingen te staan. Taalkundige Frans Debrabandere heeft net een boek uit waarin hij nogal wat misverstanden rond familienamen uit de weg ruimt.

'In België bestaan zo'n 187.000 familienamen', zegt Frans Debrabandere, die al zijn hele carrière namen bestudeert en daar een lijvig woordenboek van samenstelde. 'Elk jaar verdwijnen er een aantal zeldzame, terwijl de populaire - stijl Peeters of Janssens - almaar terrein winnen. Er komen er ook nog nieuwe bij via migranten. Vroeger werd de naam van een inwijkeling vervlaamst, nu gebeurt dat allang niet meer.'

Naspeuren waar een naam precies vandaan komt, is vaak geen sinecure. Maar er bestaan wel technieken voor. 'Een ervan is kijken hoe het zit met een gelijkaardige naam in een andere taal', zegt Debrabandere. 'In alle talen hebben mensen op dezelfde wijze namen gegeven. Namen die bijvoorbeeld verwijzen naar herkomst (Van Aelst, Debrabandere), naar beroepen (De Backer, De Wever) of naar fysieke eigenschappen (De Corte, De Smaele) komen overal voor en zijn doorgaans makkelijk herkenbaar.'

Toch kent de familienaamkunde ook zo zijn instinkertjes: namen die niet betekenen wat ze op het eerste gezicht lijken weer te geven, of namen die er erg onschuldig uitzien maar waaronder een minder fraai verhaal verborgen zit. Frans Debrabandere zet er enkele op een rij.

Slangen

De voorvaderen van wie die naam draagt, hadden niets met het reptiel te maken maar waren wellicht rijzig van gestalte. Slangen was de zoon van De Lange, des Langen zoon, wat uiteindelijk S-langen opleverde.

Clopterop

Deze naam lijkt een gewelddadig verleden te suggereren, maar niets is minder waar. Dit is gewoon een plaatsnaam die eindigt op t(e)rop, wat verwijst naar -torp of -dorp. In 1262 leefde in Kortrijk overigens een Iehan de Clobdorpe.

Meus

Soms gaat de betekenis van een naam verloren door een foute uitspraak. De populaire tv-kok Jeroen Meus spreekt zijn naam eigenlijk verkeerd uit door hem te laten rijmen op reus en keus. Eigenlijk heet hij Me-us, wat duidelijk wordt in de andere wijze waarop de naam wordt geschreven, namelijk Meeus. In alle geval: Meus is gewoon de afkorting van het lange Bartholomeus. Omdat de klemtoon op het laatste deel ligt, werd de naam verkort tot Meus.

Leterme

Je zou iets van termijn of zelfs thermen vermoeden in deze naam, maar eigenlijk heeft hij alles te maken met de mensen die Van den Eynde heten. De naam verwijst naar iemand die op het einde van het dorp of op een afgelegen plaats woonde. In het Frans wordt dat Determe of Leterme, want terme komt voort uit het Latijn terminus, wat grens of einde betekent.

Witdoeckt

In Brugge had je tot enkele jaren geleden een zaak van witgoed met die naam. De eigenaar maakte er handig gebruik van, maar eigenlijk heeft de naam niets met witte doeken te maken. Witdoeckt is een volkse herinterpretatie van Wittock, wat van de Germaanse naam Wido komt.

Billen-Uit de Broeck

Soms vormen de namen van een echtpaar vermakelijke combinaties. En toch valt er om de heer en mevrouw Billen-Uit de Broeck niet te lachen. Billen heeft niet te maken met het lichaamsdeel maar is een verkorting van de naam Amabilia of Sibilia. Broek is geen kledingstuk, wel een moerassig stuk land.

Deckmyn-Van Vooren

Al even geestig is het volgende voorval: een West-Vlaamse dame stelt zich aan een heer voor met 'Deckmyn', waarop de man antwoordt: 'Van Vooren'. Hierbij moet je natuurlijk de West-Vlaamse uitspraak van Deckmyn kennen: dek min, wat 'dek me' betekent.

Neukermans

Als ze mochten kiezen, zouden slechts weinigen opteren voor de naam De Neuker of Neukermans. En toch mogen de dragers van die naam gerust zijn. En neuker of noker was simpelweg een notenboom.

Merlevede

Op het eerste gezicht lijkt er niets mis met Merlevede. Tot je weet dat er gaandeweg een r werd ingelast en de naam oorspronkelijk Mellevede luidde. Daarin zit meluw, wat doet denken aan het Engels mellow, wat zacht of slap betekent. Vede is dan weer een oud woord voor penis. Merlevede betekent dus slappe penis. Curieus genoeg is het tegendeel, de naam Standvede, uitgestorven, terwijl de Merlevedes zich rustig blijven voortplanten.

Dr. Frans Debrabandere, 'Mijn familienaam, waar komt die vandaan?', Davidsfonds Uitgeverij

Corrigeer

IN HET NIEUWS

Verkiezingen in jouw gemeente:

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees