Ingedommeld Frans-Vlaams stadje Bergues trekt duizenden toeristen door film

'Ch'ti? Dat is hier niet'

In de Noord-Franse Westhoek is niet iedereen gelukkig met het succes van 'Bienvenue chez les Ch'tis', sinds vorige week de populairste Franse film aller tijden. Het stadje Bergues, tien kilometer bezuiden Duinkerke, staat centraal in de film en wordt sinds de release overspoeld door toeristen. Ze weten niet goed wat ze ervan moeten denken. 'Het is een goudmijn, maar wij zijn Vlamingen, wij verstaan die Ch'tis óók niet.' Frank Poosen - foto's Pol De Wilde

'Chava, Biloute? Pour mi un cococlo, àààà.' De garçons in de cafés op de Grand Place van Bergues zijn het al lang beu gehoord. Al die toeristen die zich aanstellen door hun versie van het plaatselijke patois heen en weer te roepen. 'Excuseer, wij praten hier geen Ch'ti. Daarvoor moet u naar Lille of Lens. Een cola, zei u?'

Bergues (4.607 inwoners) heeft zijn rijke geschiedenis aangepast in voor en na. 18 februari is een magische datum. De dag dat Bienvenu chez les Ch'tis uitkwam. Sinds die dag is Ch'ti (spreek uit: shtie) hot in Frankrijk. Daarvoor stonden de bewoners van Le Nord/Pas-de-Calais gelijk met lomp, dom, drankzuchtig, lui, zonder beschaving. Alle clichés op een hoop. En toen kwam Bienvenue chez les Ch'tis, de film van Dany Boon. De komiek/acteur/regisseur maakte een langspeelfilm over de streek waar zijn moeder opgroeide. Een warme, gezellige komedie die ondertussen door bijna 18 miljoen Fransen (en Walen) is gezien. De succesrijkste naoorlogse Franse prent. Begin deze week onttroonde hij La Grande Vadrouille (met Bourvil en Louis de Funès) van de eerste plaats. Alleen Titanic heeft in Frankrijk meer tickets verkocht (20 miljoen), maar ook dat record moet sneuvelen. 'On va couler ce bateau (we gaan dat schip tot zinken brengen)', zei Boon laatst.

Bergues speelt een centrale rol in Bienvenu chez les Ch'tis. Een postdirecteur die zich misdragen heeft bij een sollicitatie wordt van het zuiden van Frankrijk overgeplaatst naar Bergues dans le Nord-Nord. Dany Boon zelf speelt een plaatselijke postbode, die toevallig ook de beiaardier van het Belfort is. En net dát is de reden waarom de filmmaker voor Bergues heeft gekozen. Zijn grootoom was er beiaardier en de filmmaker had een mooi decor nodig: het belfort van Bergues. 'En nu denkt heel Frankrijk dat wij Ch'tis zijn.'

Het werkt Geneviève Walspek danig op de heupen. 'Neen, wij praten dat koeterwaals niet. Wij zijn Vlamingen, sommigen spreken hier nog een mondje Westhoeks. Ooit, heel lang geleden, heette Bergues Sint-Winocsbergen.' Dany Boon heeft de geschiedenis van Bergues geweld aan gedaan, vindt Geneviève. 'Mijn cultuurminnend hart bloedt', zegt ze ernstig. Het moet zijn alsof een film over Gentenaars in Brugge is opgenomen omdat de huizen daar fotogenieker zijn.

Geneviève is een van de officiële gidsen van Bergues. Sinds maart is er een nieuwe rondleiding in het aanbod: de Ch'ti Tour. Alle locaties van de film in anderhalf uur, met de deskundige commentaar van een Berguois die erbij was. Ja, Geneviève heeft die drie weken in mei van vorig jaar meegemaakt, toen de film er werd opgenomen. 'Heel de stad was geblokkeerd. We konden geen kant meer op. We mochten zelfs niet meer over straat lopen wanneer we dat wilden. En als iemand iets te luid praatte in de buurt van de set, brulde de opnameleider in zijn megafoon: Silence, on tourne! (Stilte, opname).

De vrouw - een eind in de vijftig, kort en gezet - steekt haar ergernis niet weg. Vanop de trappen van het gemeentehuis spreekt ze haar groep toeristen toe. Ze staat op de tippen van haar tenen zodat iedereen haar goed kan zien en gilt: 'Iedereen heeft de film gezien. Maar wij, hier in Bergues hebben er niets aan. Hier (ze wijst naar la mairie achter zich) hebben ze een gouden kans gemist. Eén procentje! Eentje maar had mevrouw de burgemeester moeten eisen. Het leven is voor iedereen duur geworden. Niet alleen voor de beenhouwers en de bakkers.'

Ze sneert dat het een lieve lust is. Vreemd voor een gids die toeristen, die niet zelden duizend kilometer naar hier hebben afgelegd, de Ch'ti Tour rondleidt. Die toeristen - met 110 volgen ze deze namiddag de rondleiding zodat er twee groepen zijn gevormd - fronsen meer dan eens de wenkbrauwen. 'Waar hééft ze het toch over? Zijn ze niet blij dan dat hier eindelijk volk over de vloer komt?'

Neen, Geneviève is er niet mee opgezet. 'Ik zou veel liever de cultuurhistorische monumenten laten zien. De omwallingen, de Sint-Winocsabdij', vertrouwt ze me tijdens de wandeling toe. 'Maar iedereen wil alles weten over die film. U vraagt, wij draaien.' En ze incasseren. De Ch'ti Tour kost 3,5 euro per persoon. Elke dag om drie uur in de namiddag start hij aan het Belfort. Op een doordeweekse donderdag zijn er zo'n honderd nieuwsgierigen. In het weekend is het een veelvoud ervan. 'Ook veel Belgen ja. Walen vooral. De Vlamingen kennen de film nog niet. Hij draait maar in enkele zalen, heb ik gehoord.' Vorige woensdag waren er in Kinepolis Kortrijk welgeteld vier geïnteresseerden voor de voorstelling.

Het stoort Geneviève enorm dat Bergues synoniem is geworden van de Ch'tis, het archetype van de onbeschaafde Nordist, ook al heeft de film dat beeld bijgesteld tot sympathieke, lachgrage, gastvrije, vriendelijke mensen. 'En ik ben niet alleen. Kijk maar in de straten. Overal zie je vlaggen hangen. Geel met een zwarte leeuw. Le Lion des Flandres, de Vlaamse Leeuw. Veel Berguois willen de toeristen duidelijk maken dat ze in Frans-Vlaanderen zijn, bij des Flamands en niet bij de Picardiërs, die iedereen Ch'tis noemt en die dat taaltje spreken.'

Die Picardiërs wonen in wat vroeger Frans-Henegouwen was. Lens, Rijsel, Roubaix en de westkant van Henegouwen (Bergen, Doornik, Moeskroen.) De Waalse minister-president Rudi Demotte heeft zich onlangs nog ge-out als Ch'ti. 'Ik sop mijn boterham met sterke kaas (Maroilles, nvdr.) in mijn koffie-met-chicorei. Ik praat ook Ch'ti, àààà', zei hij in een interview met Le Vif/l'Express.

Maar het gros van de Berguois maalt er niet om. De plaatselijke middenstand is met overtuiging op de kar gesprongen. De slager verkoopt zijn Ch'ti-biloute, een klein worstje volgens plaatselijk recept bereid. (Biloute is dé aanspreektitel in het Ch'ti en betekent letterlijk Lulletje.) De bakkers bakken Ch'ti-taarten en -broden. Er zijn T-shirts met Ch'ti-opschriften. In het Office de Tourisme zijn er zelfs mini-belfortjes-met-spandoek-met-huwelijksaanzoek, zoals in de film (15 euro) en deurmatten met Ch'ti-tekst.

Elisabeth en Henri zijn speciaal van de Haute-Savoie, de Franse Alpen, naar Bergues gereden. Op de golven van de hype. 'We willen ab-so-luut die Carbonades à la Flamande proeven. En frieten uit een Baraque à Frites (een frietkot, waar de rest van Frankrijk nog nooit van heeft gehoord), en een fricadelle (een frikandel) met sauce américaine of picalili (pickles).' Ik waarschuw hen. Als ze dat allemaal in een keer wil eten, zal de indigestie navenant zijn. Maar dat hebben ze ervoor over. 'Dit is een Ch'ti-uitstap. Het hoort erbij.'

Geneviève schudt het hoofd even. 'We hebben hier echt veel betere dingen. Potje Vleech (potjesvlees, een specialiteit van konijn, kip en kalfsvlees uit de westhoek, nvdr), scherpe Maroilles-kaas, Duinkerkse wafels. Maar u moet het zelf weten, natuurlijk.' Of ze de film ook heeft gezien? 'Natuurlijk, ik speel er zélf in. Na die scène waar de twee hoofdrolspelers dronken staan te plassen in de slotgracht, komt een fietser voorbij. Wel, dan ben ik', zegt ze met enige trots in haar stem.

www.bergues.fr 'Bienvenu chez les Ch'tis' speelt in Kinepolis Kortrijk, Oostende, Brugge en Antwerpen, en in alle zalen in Brussel en Wallonië.

Corrigeer

NIEUWS